آیا صندلی شفیعی کدکنی جایگزینی خواهد یافت؟

روزی از روزها دوست نازنینی مرا به جلسه‏ی بحث و سخنرانی ایشان در دانشکده‏ی ادبیات برد. استاد شفیعی از حافظ سخن می‏گفت و مکانیزم شعر او را تبیین می‏کرد. دانشجویی که ظاهری بسیجی مسلک ( آن روزها می‏گفتند حزب اللهی) داشت با لحنی که آمیخته به تمسخر بود از او پرسید: چرا مردم با دیوان حافظ فال می‏گیرند؟ مگر قرآن است که با آن استخاره کنند؟

آفای شفیعی کدکنی با متانت خاصی در جواب او گفت: بگذار برای لحظه ای حافظ را کنار بگذاریم و از قرآن سخن بگوییم. شما چرا با قرآن استخاره می‏کنید؟

دانشجو جواب داد: چون مقدس است، چون همه‏ی جواب‏ها را دارد، چون کتاب هدایت است و .... ولی دیوان حافظ که هیچکدام از این‏ها نیست؟

استاد با همان آرامش پاسخ داد: همه‏ی مطالبی که در مورد قرآن گفتید متین است ولی دلیل اینکه مردم از قرآن در قالب استخاره سوال می‏کنند و غالبا پاسخی در خور احوالات خود هم می‏یابند این است که از نظر ادبی قرآن " نثر پریشان " دارد. همچنان که آیات متوالی سلسله مفاهیم پیوسته ای را ارائه می‏کنند، در عین حال این آیات عمدتا به تنهایی نیز حاوی پیام هستند.

ضمن اینکه در لابلای یک مبحث طولانی، آیاتی درج شده اند که ممکن است در غالب موضوع مورد بحث نامربوط به نظر آیند ولی به تنهایی حاوی پیام مستقل و مهمی باشند. این خاصیت از یک طرف به نثر قرآن فرمی پریشان می‏بخشد و از سوی دیگرباعث می‏شود که مطالب متنوع با موضوعات گوناگون در سر تا سر قرآن گسترده باشند، لذا کسانی که از قرآن استخاره می‏جویند به دلیل این تنوع مطالب، هر جای قرآن را که باز کنند به احتمال فراوان سخنی فراخور حال خود می‏یابند.

او سپس توضیح داد که دیوان حافظ هم "نظم پریشان" دارد. هر بیت از غزل‏های حافظ ضمن ایفای نقش خود در شکل دهی کل غزل، به تنهایی نیز حاوی معنایی مستقل است و عمدتا به یک موضوع روزمره‏ی انسان‏ها می‏پردازد، لذا مفاهم انسانی در تمام غزلبات حافظ گسترده شده است و هر صفحه ای از آن را که باز کنیم نکته ای مناسب احوالات خود در آن می‏یابیم.

این نوع نگاه برای من بکر بود و دریچه‏های جدیدی را روبروی من گشود و مرا به مسیری انداخت که هنوز هم حیران و سرگردان مشغول چرخ زدن در آن هستم.

دانشجویان دانشکده‏ی ادبیات بیش از همه خلا‏ی او را حس خواهند کرد. امیدوارم رئیس شدیدا انتخابی و لایق دانشگاه تهران، جناب آقای فرهاد رهبر، متوجه باشند که چه گوهر گرانبهایی را از دست داده اند و تا دیر نشده دست بکار شوند تا شاید بتوانند ایشان را راضی کنند که حداقل پس از اتمام تحقیق یکساله‏ی خود در پرینستون، به دانشگاه تهران بازگردند و تشنگان را از دریای بیکران علم خود سیراب کنند.