چاپ
در شرایطی که ایران 50 روز پرالتهاب را پشت سر گذاشته و تهران صحنه بزرگترین اعتراضات مردمی به فضای بسته سیاسی کشور و نتایج انتخابات ریاست جمهوری بوده است، دو سوال بیش از پیش رخ مینماید.
مردم عادی که سیاسی ترین وجه زندگی خویش را در 30 سال گذشته میگذرانند، از یکدیگر بیصبرانه میپرسند: "سرانجام چه خواهد شد؟" فعالان سیاسی و اجتماعی هم در گیرودار پاسخ به سوال همیشگی خود هستند: "چه باید کرد؟"
گروهی از فعالان که عمدتا ساکن خارج از کشور هستند، بر عبور سریع از موسوی و اندیشههای او تاکید میکنند تا خود پرچم رهبری مبارزات مردمی برای دموکراسی را به دست بگیرند. جمعی در جنبش زنان در جستجوی صف و هویت مستقل خود درون جنبشی بزرگتر هستند. گروهی همچنان در مرحله تجزیه و تحلیل شرایط جدید کشور به سر میبرند و به جمع بندی مشخصی نرسیدهاند.
در این میان میرحسین موسوی حلقه مشاوران خود را از دست داده و تنها مانده است. گروهی که صریحتر و شجاعتر بودند، در بازداشت یا زندگی مخفی به سر میبرند و گروهی هم که تنها به طمع قدرت او را همراهی کرده بودند، در هنگام هزینه دادن از گرد او پراکنده شدند. اینگونه موسوی همچنان بر یکسانی هویتی همه نیروهای حاضر در جنبش سبز حول گفتمان صدر انقلاب اسلامی تاکید میکند.
در این یادداشت تاملاتی پیرامون برخی از مهمترین مسایل "جنبش سبز تغییر" ارائه میشود.
مطالبات جنبش (گسترش یابد یا نه؟) : موسوی و کروبی تلاش میکنند تا مطالبات مردم در چارچوب قانون اساسی البته با خوانشی متفاوت از خوانش شورای نگهبان کنونی پیگیری شود. آنها اصلیترین مطالبه را اصلاح انحرافات پدید آمده در مسیر انقلاب اسلامی دانسته و بر ابطال انتخابات و برپایی انتخابات آزاد تاکید میکنند.
گروهی دیگر اصرار عجیبی دارند که سطح مطالبات را به سرعت بالا برده و هدف قرار دادن چیزی کمتر از تغییر نظام سیاسی و دگرگونی ریشهای مناسبات اجتماعی را بیارزش میدانند.
به نظر من با نگاهی به تجربیات تاریخی و نیز امکانات و توانمندیهای جنبش سبز در برابر حاکمیت، رشد سریع مطالبات در این مرحله چندان مفید ارزیابی نمیشود. فراموش نکنیم این ائتلاف خودجوش شبیه به راهپیمایی دسته بزرگی از پیر و جوان است که برای متلاشی نشدن جمع هم پیرها باید کمی پا تند کنند و هم جوانها کمی دندان بر جگر بگذارند.
رهبری جنبش (تغییر کند یا نه؟) : به گونهای نسبتا تصادفی، سیر حوادث قبل و بعد از انتخابات به سمتی رفت که بحران رهبری در میان نیروهای منتقد را تا حدودی حل کرد. در درجه اول موسوی و سپس کروبی با اقبال مردمی روبهرو شده و از خود پایمردی لازم را تا این لحظه نشان دادهاند تا تبدیل به نمادهای جنبش سبز تغییر شوند. با این حال این دو نباید تلاش کنند رهبری نمادین خود را به یک رهبری ایدئولوژیک گسترش دهند؛ چرا که بدنه جنبش گستردهتر از چتر فکری آنهاست.
از سوی دیگر ساختار افقی و برنامهریزی باز که با شبکه اطلاع رسانی مردمی و اینترنت کامل شده، در صورت تداوم استقامت روحی و روانی مردم، همچنان کارا خواهد بود و هرگونه تلاش برای ایجاد ساختار هرمی برای جنبش، با توجه به ملاحظات امنیتی، پیشاپیش شکست میخورد.
تکثر درونی جنبش (مطلوب است یا نه؟) : رنگین کمان هفت رنگی از نیروهای سیاسی و اجتماعی با محوریت رنگ سبز در اردوگاه این جنبش مسالمت آمیز برپا شده است. این هویتهای ناهمگون بر سر اشتراکاتی حداقلی به هماهنگی نسبی رسیدهاند، اما اختلافات عمیقی در نگرش، ایدئولوژی و پیشینه تاریخی آنها مشاهده میشود. از یکسو نیاز به تداوم این اتحاد برای پیروزی احساس میشود و از سوی دیگر این نگرانی هست که چشم بستن بر اختلافات سرنوشتی چون انقلاب بهمن 57 را سبب شود و یک گروه آنچنان فربه شود که دیگران را حذف کند.
به نظر میرسد بهترین راهکار، احترام به تکثر درونی جنبش و پرهیز از یکپارچهسازی هویتهای ناهمگون است. بدیهی است هویتهای گوناگون همراه شده در جنبش، ضمن آزادی در ابراز دیدگاههای خود، باید از تلاش برای ایجاد هژمونی بر جنبش خودداری کنند؛ چرا که نتیجهی آن اتلاف انرژی نیروهای جنبش و پراکندگی و دلسردی مردم خواهد بود.
روش و زمانبندی : مهمترین کانون پیروزیبخش این جنبش، اعتراضات مسالمت آمیز بوده، به گونهای که صدای مظلومیت مردم ایران پژواکی جهانی یافته است. تداوم این راه و پرهیز از انتقامجویی (که دور باطل خشونت را در پی دارد) تنها مسیر روشن پیش پای دموکراسیخواهان است.
با توجه به اینکه اعتراضات در این مرحله شکل فرسایشی پیدا کرده، فرجام نهایی این رقابت به سود گروهی رقم خواهد خورد که دیرتر صحنه را ترک کند. چشمانداز دموکراسی و حقوق بشر، نه مانند روزگار قبل از انتخابات در بلندمدت (بیش از 5 سال) و نه خوشباورانه در کوتاه مدت (2 تا 4 ماه) نمایان میشود.
و این پاسخ سوالی است که مردم از هم میپرسند: پیروزی با دموکراسیخواهان است، اما در میان مدت (6 ماه تا 2 سال آینده) و کمی صبر، مرهم پای خسته مردم ایران در این راه خواهد بود.
فیس بوک
بالاترین
دنباله
خبر خوان (آر-اس-اس)