وقتی روابط ملت و رهبری تیره می‌شود، یادداشتی به قلم عبدالعلی بازرگان

سپس به ذکر انواع حقوقی که بر گردن انسان است، همچنین دو طرفه بودن حقوق در کلیه موارد پرداخته و این نتیجه را اعلام کردند که"عظیم‌ترین حقی که خداوند سبحان از میان همه حقوق قرار داده، حق رهبری بر ملت و حق ملت بر رهبری است". که خداوند ادای آن را از دو طرف خواسته و رعایت آن را نظامی برای ایجاد الفت و دوستی میان طرفین و موجب ارجمندی باورهایشان قرار داده است . اما ملت اصلاح نمی‌شود جز با اصلاح رهبران و رهبران جامعه اصلاح نمی‌شوند جز با استقامت مردم".

پس از سخنان فوق، دو حالت ممکن را به شرح زیر مطرح ساخته‌اند:

الف – تمکین رهبری و ملت به حقوق یکدیگر.

در چنین شرایط ایده‌ئالی هفت نشانه را در جامعه برشمرده‌اند:

یک –حاکمیت حق در روابط فیمابین(قانون ملاک و معیار و فصل‌الخطاب می‌شود نه نظر شخصی).

دو- برپا شدن معیارهای راستین دین(نه تمایلات و نظریات و هوا و هوس‌ها).

سه – برپا شدن نشانه‌های عدالت(برچیده شدن بساط ظلم).

چهار- در مسیر درست قرار گرفتن سنت‌ها و شیوه‌های نیکو(رفع موانع از اجرای سیاست‌های سالم).

پنج – به صلاح و سامان درآمدن روزگار(بهبود نابسامانی‌ها و آسیب‌های اجتماعی).

شش- علاقه و امیدواری مردم به بقای دولت(پایان دوران نفرت و آزردگی از حاکمان).

هفت– مایوس گشتن دشمنان(پایان توطئه‌های بیگانگان).


ب – چیرگی ملت بر رهبری(بی‌نظمی)، یا ستم رهبری به ملت.

وقتی تعادل حقوق دراین ارتباط دگرگون شود ده نشانه ظاهر می‌شود:
 
یک– اختلاف کلمه( وحدت جامعه متلاشی می‌شود).

دو– ظهور نشانه‌های ستم و زورگوئی (قدرت غلبه می‌کند و قانون کنار می‌رود).

سه– فراوان شدن فریب‌کاری‌های دینی(رواج خرافات و کلاه شرعی و سوءاستفاده از دین).

چهار– عمل به شیوه‌های نیکو متروک می‌ماند(تعطیل تمام برنامه‌های سازنده و اساسی).

پنج– مطابق نظر شخصی عمل می‌شود(رای و نظر شخصی جای قانون را می‌گیرد).

شش– احکام(قوانین پذیرفته شده) معطل می‌مانند(رشوه، رانت‌خواری و غارت به جای قانون‌مداری).

هفت– بیماری‌های مردم افزایش می‌یابد(خرد شدن اعصاب ورشد آمارِ اعتیاد، خودکشی، فحشاء و...).
 
هشت– خونسردی درپایمال شدن بزرگ‌ترین حقوق(یاس و بی تفاوتی مردم در مقابل هر جرم و جنایتی).
 
نهم– خونسردی در برابر عظیم‌ترین باطلی که انجام می‌شود(نومید شدن مردم از نقش و اثرخود).

دهم– خوار شدن نیکان(اخراج، سرکوب، محاکمه و زندان و...).

یازده– عزت و اقتدار یافتن اشرار(بالا آمدن و به قدرت رسیدن بدترین مردم).

دوازدهم- عظیم شدن بازخواست‌های خدا از بندگان (از آگاهان به خاطر سکوتشان و از ظالمان به خاطر ستمکاری‌هاشان).

 
راه نجات(چه باید کرد...؟)

پس از ارائه تصویری از آثار و عوارض ملک و ملت‌سوزِ دگرگونی در روابط بین رهبری و ملت، در بخش بعدی راه حل دوگانه‌ای را مطرح کرده و به همگان تاکید می‌کند بر آن جدیت به خرج دهند:

یک – خیرخواهی(کار گسترده همگانی در آگاهی‌بخشی و اندرز به یکدیگر).

دو– همیاری نیکو(کار تشکیلاتی و گروهی مناسب).

و اضافه می‌کند:

"در چنین شرایطی هیچ کس نمی‌تواند حق طاعت خدا را، آنسان که سزای اوست، به جای آورد هرچند در کسب رضای خدا بسیار شیفته و کوشا باشد، مگر این حق واجب خدا بر بندگان را انجام دهد:

یک- با تمام توان کار فرهنگی و راهنمائی خیراندیشانه کردن.

دو – کار تعاونی(تشکیلاتی) برای برپا داشتن حق(قانون) میان جامعه".

آنگاه برای نشان دادن خطرات این بحران عظیم که جهادی ملی می‌طلبد، و مسئولیت مشترک تمامی ملت، از صدر تا ذیل، دررفع آن، این توصیه را نیز اضافه می‌کند:

"هیچ‌کس، هرچند منزلت او در حق باشد، بالاتر از آن نیست که در وظایفی که خدا به عهده‌اش گذارده است مورد یاری قرار گیرد( نباید خودبزرگ‌بینی موجب تک‌روی شود). و همچنین، هیچ‌کس، هرچند مردمان ناچیزش شمارند و در دیده‌ها بی‌ارج آید، پائین‌تر از آن نیست که به این جریان کمک کند یا از او یاری طلبیده شود."

منبع: راه سبز